გიორგი
ხუბუა  - ივ. ჯავახიშვილის სახ. უნივერსიტეტის რექტორი პროფესორი
 
 
ფედერალიზმის ცნების საკითხისათვის
 
I. ფედერალიზმის ცნების საკითხი The Federalist-ში
 
ფედერალიზმის იდეის ჩამოყალიბებისა და განვითარების პროცესი ხანგრძლივ პერიოდს მოიცავს. ამავე დროს, ფედერალიზმის განვითარების პროცესი არ ყოფილა თვითონ ფედერალიზმის „ცნების“ განვითარების იდენტური. მიუხედავად იმისა, რომ თეორიული აზრი ყოველთვის ცდილობდა გარკვეული სიცხადე შეეტანა ფედერალიზმის ცნების შინაარსში, მას არასოდეს ჰქონია თვითონ ფედერალიზმის ცნების ჩამოყალიბების პრეტენზია.
 
არაერთმნიშვნელოვანი იყო ფედერალიზმის ცნებისადმი დამოკიდებულებაც. ფედერალიზმი ყოველთვის როდი აღძრავდა პოზიტიურ, დადებით ასოციაციებს და განწყობას. „ფედერალიზმს“, როგორც ჩვეულებრივ, ყოფით ურთიერთობებში, ასევე სამეცნიერო დისკუსიებში, დღესაც ხშირად აქვს რეაქციული, არაეფექტური, არქაული და თავისებურად გამორჩეული შინაარსის მქონე ცნების „გემო“.
 
ფედერალიზმის ცნებისადმი მიძღვნილ პოლიტიკურ-სამართლებრივ გამოკვლევებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ჰამილტონის, მედისონის და ჯეის მიერ გამოქვეყნებულ „ფედერალისტის სტატიებს“.
 
„ფედერალისტის“ გამოქვეყნების საბაბს წარმოადგენდა ამერიკის მომავალი ტერიტორიული მოწყობის მოდელის გარშემო მიმდინარე მძაფრი იდეოლოგიური დისკუსიები. „ფედერალისტის“ ავტორთა ჩანაფიქრით, სტატიათა ციკლს ნიუ-იორკის მოქალაქეები პოზიტიურად უნდა განეწყო კონსტიტუციის გამოქვეყნებული პროექტისადმი. „ფედერალისტმა“ შეასრულა კონსტიტუციის ავთენტური კომენტარების დანიშნულება. იგი ასევე განხილული უნდა იქნეს, როგორც ახალი დროის რესპუბლიკური პოლიტიკური აზროვნების ფუძემდებლური დოკუმენტი.
 
„ფედერალისტის“ სამივე ავტორი იყო პოლიტიკური პრაქტიკის წარმომადგენელი, რომელთაც შემდგომშიც არ შეუწყვეტიათ აქტიური პოლიტიკური მოღვაწეობა. მას შემდეგ, რაც ჰამილტონმა, მედისონმა და ჯეიმ დაასრულეს აშშ-ს კონფედერაციული კავშირის ფედერაციულ სახელმწიფოდ რეორგანიზაციის პროპაგანდისტული მხარდაჭერის მისია, თითოეული მათგანი მიუბრუნდა პოლიტიკურ პრაქტიკას. ჰამილტონი, 1789 წელს, ვაშინგტონის პრეზიდენტობის პერიოდში, გახდა აშშ ფინასთა მინისტრი, მედისონი 1809 წელს გახდა აშშ მეოთხე პრეზიდენტი, ჯეი 1789 წლიდან ხელმძღვანელობდა აშშ უზენაეს სასამართლოს. ავტორების პოლიტიკურ გამოცდილებასთან ერთად, „ფედერალისტის“ იდეოლოგიური საფუძვლები ბევრად განსაზღვრა აზროვნების ევროპულმა ტრადიციებმა: ელინიზმმა, აღორძინებამ, ინგლისურმა კონსტიტუციონალიზმმა და პურიტანიზმმა. შეიძლება ითქვას, რომ „ფედერალისტი“ წარმოადგენს თეორიის და პრაქტიკის, ახალი და ძველი სამყაროს აზროვნების შესანიშნავ სინთეზს. „ფედერალისტი“, ასევე შეიძლება განვიხილოთ, როგორც ამერიკული ფედერალიზმის ბიბლია.
 
„ფედერალისტი“ მოიცავს 1787 წლის ოქტომბრიდან 1788 წლის მაისამდე გაზეთებში: „aily Advertiser“, „Intependent  Journal“ და „New York Facet“-ში, ალექსანდრ ჰამილტონის, ჯეიმს მედისონის და ჯონ ჯეის ავტორობით გამოქვეყნებულ 85 სტატიას, რომელთაგან 51-ის ავტორია ჰამილტონი, 14-ის მედისონი და 5-ის ჯეი. 15 სტატიის ავტორად, სავარაუდოდ, მიჩნეულია ან ჰამილტონი ან მედისონი. 85-ვე სტატია, 1788 წელს გამოქვეყნდა ნიუ-იორკში „The Federalist“-ის სათაურით. „ფედერალისტის“ ავტორები ხელს აწერდნენ ლათინური ფსევდონიმით, როგორც „პუბლიუსი“.
 
„ფედერალისტი“ წარმოადგენს მკაცრად სისტემატიზირებულ პოლიტიკურ ტრაქტატს. და ეს მიუხედავად იმისა, რომ Federalist Papers გამოქვეყნდა, როგორც საგაზეთო სტატიების სერია და დაწერილი იყო კონკრეტულ შემთხვევასთან დაკავშირებით, სამი განსხვავებული ავტორის მიერ. ფედერალიზმის იდეის არგუმენტაციას ავტორები ახორციელებენ ნაბიჯნაბიჯ, სამეცნიერო აზროვნების მკაცრი ლოგიკის სრული დაცვით. „ფედერალისტის“ პირველ 14 სტატიაში ნათლად არის წარმოდგენილი ამერიკის კონფედერაციული კავშირის დაშლის საფრთხე. ამის შემდეგ, 15-22 სტატიაში ნაჩვენებია, რომ კონფედერაციის არსებულ მოდელს არ ძალუძს თავიდან აიცდინოს ამერიკული შტატების სუსტი, მყიფე გაერთიანების მოსალოდნელი დაშლის საფრთხე. „ფედერალისტის“ შემდგომ, 22-36 სტატიაში დასაბუთებულია  ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების, როგორც კავშირის შენარჩუნების ერთადერთი გარანტის აუცილებლობა. მხოლოდ ამის შემდეგ იწყება ახალი კონსტიტუციის ტექსტის კომენტარი, სადაც სრულადაა წარმოდგენილი კონსტიტუციის პროექტის რესპუბლიკური ხასიათი. „ფედერალისტის“ მთელი სისტემა ისეა აგებული, რომ მკითხველი თანმიმდევრულად დაარწმუნოს არსებული სიტუაციიდან ერთადერთ გონივრულ გამოსავალში- კავშირის შენარჩუნება შესაძლებელია მხოლოდ სახელმწიფო ხელისუფლების ფედერალური ორგანიზაციის მეშვეობით და ამასთანავე, რესპუბლიკური პრინციპების საფუძველზე.
 
კონსტიტუციით წყდება საკაცობრიო მნიშვნელობის საკითხი, კერძოდ, თუ  რამდენადაა შესაძლებელი საზოგადოებისათვის მისაღები პოლიტიკური წესრიგის ჩამოყალიბება გონივრული განსჯის და ხალხის თავისუფალი არჩევანის საფუძველზე (I სტატია). კონსტიტუციის მიღება, „ფედერალისტის“ ავტორების მიერ წარმოდგენილია, როგორც ისტორიული პრეცედენტი. აშშ-ს პოლიტიკურ ისტორიაში პირველად უნდა ჩამოყალიბდეს ფედერალური რესპუბლიკა. ამერიკის 13 შტატის კონფედერაციული კავშირის ფედერალურ გაერთიანებად რეორგანიზაციის აუცილებლობა, ავტორების აზრით,  განპირობებულია არამარტო შტატების გეოგრაფიული მდებარეობით და კულტურული ერთიანობის შეგნებით, არამედ შტატების საგარეო უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე. მხოლოდ ფედერალურ პრინციპებზე დაფუძნებულ კავშირს შეუძლია უზრუნველყოს ქვეყნის ძლიერება საგარეო ურთიერთობებში და ქვეყნის შიგნით არსებული კონფლიქტების მშვიდობიანი გადაწყვეტა. ეროვნული ერთიანობა ასევე სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია კონკურენტუნარიანი ხელისუფლების ჩამოსაყალიბებლად. „ფედერალისტის“ ავტორთა აზრით, ყველა ზემოაღნიშნული მიზნები აუცილებლად რეალიზებული უნდა იქნეს თავისუფლების იდეის საფუძველზე. თავისუფლების იდეასა და უსაფრთხოების მიზნებს შორის ერთგვარი ბალანსის ჩამოყალიბება შეუძლია ფედერალურ რესპუბლიკას, რომელიც მოიცავს ფართო ტერიტორიულ გაერთიანებას. თავისუფალ სისტემებში გვხვდება ანთროპოლოგიურად განპირობებულ ინტერესთა მრავალფეროვნება და განსხვავებული ინტერესების არსებობასთან ბუნებრივად დაკავშირებული პარტიკულარული მისწრაფებები. საერთონაციონალური კეთილდღეობისათვის ხელისშემშლელი პარტიკულარიზმის განეიტრალება მოითხოვს, ერთი მხრივ, პლურალიზმის წახალისებას ფედერალური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, იგივე პლურალიზმი ერთგვარად გაფილტრულ უნდა იქნეს წარმომადგენლობითი სისტემის მეშვეობით (მე-14 სტატია). მხოლოდ ამგვარად შეიძლება ჩამოყალიბდეს დაპირისპირებული ძალების შინაგანი ბალანსი, როგორც სახალხო სუვერენიტეტის რეალიზაციის წინაპირობა.
 
ზემოაღნიშნული მიზნების მისაღწევად აუცილებელია კავშირის შენარჩუნება, რომელსაც ვერ უზრუნველყოფს არსებული კონფედერაციული სტრუქტურა. კონფედერაციის სისტემის მანკიერებას განაპირობებს ის გარემოება, როდესაც ცალკეულ შტატებს შენარჩუნებული აქვთ სუვერენიტეტი და კონფედერაცია თავის კომპეტენციებს აღასრულებს მხოლოდ სახელმწიფოების _ როგორც კოლექტივის, მაგრამ არა შტატის მოქალაქეთა მიმართ (მე-15 სტატია). კონფედერაციის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა უმრავლესობის რეალიზაცია ვერ ხერხდება სწორედ ცალკეული შტატების ეგოიზმის გავლენით. ცენტრიდანული ტენდენციების მთლიანად აღმოფხვრა შეუძლებელი იქნება ძლიერი ცენტრალური ხელისუფლების არარსებობის შემთხვევაშიც.  ცალკეული სუბსისტემები ყოველთვის შეეცდებიან ცენტრისაგან „გაქცევას“, რის შედეგადაც მივიღებთ ანარქიას ან ტირანიას. „ფედერალისტის“ ავტორების აზრით, კომპეტენციათა გაურკვეველმა დანაწილებამ და ხელისუფლების არასაკმარისმა დემოკრატიულმა ლეგიტიმაციამ საფუძველი გამოაცალა არსებული კონფედერაციული კავშირის შემდგომ არსებობას. „ფედერალისტის“ მომდევნო სტატიებში დასაბუთებულია, რომ მხოლოდ ფედერალური მართვის სისტემას შეუძლია მოახდინოს ძველი, კონფედერაციული გაერთიანების სუსტი მხარეების გამოსწორება.
 
კონფედერაცია ავადაა უსიამოვნო პარტიკულარიზმით, რომლის „თერაპია“ შეუძლია მხოლოდ ფედერალურ ხელისუფლებას. ფედერალური მთავრობის უზენაესობა განსაკუთრებით აუცილებელია იმ საკითხებში, რომლებიც შეეხება ერის სასიცოცხლო ნერვებს. უშიშროების და ფისკალური პოლიტიკა შეიძლება იყოს მხოლოდ ფედერაციის გამგებლობაში. მთელის თვითშენარჩუნება არ შეიძლება დამოკიდებული იყოს მისი შემადგენელი ნაწილების მხოლოდ და მხოლოდ კეთილ ნებაზე. ამიტომ, ფედერალურმა საკანონმდებლო ხელისუფლებამ უნდა მიიღოს ფედერალური მთავრობის გამგებლობას მიკუთვნებული საკითხების რეალიზაციისათვის საჭირო კანონები (33-ე სტატია). ის გარემოება, რომ ფედერალური კანონი უნდა წარმოადგენდეს ქვეყნის უზენაეს კანონს, არ ნიშნავს აბსოლუტური, შეუზღუდავი ძალაუფლების მქონე ფედერალური ხელისუფლების არსებობას. ახალი გაერთიანება უნდა ეფუძნებოდეს  ფედერალური რესპუბლიკის სისტემას, სადაც მკაფიოდ იქნება გამიჯნული  უფლებამოსილებები ფედერაციასა და მის შემადგენლობაში მყოფ სუბიექტებს შორის. „ფედერალისტის“ ავტორები ნაწილობრივ უშვებდნენ კონკურირებადი კანონმდებლობის არსებობასაც. ხალხის ნების საწინააღმდეგო გადაწყვეტილებების შეცვლა შესაძლებელია დეპუტატების გადარჩევის გზით. სახელისუფლებო უფლებამოსილებათა ბოროტად გამოყენების პრევენციის უმთავრეს გარანტიებს აყალიბებს ურთიერთგაწონასწორების და ურთიერთშეკავების მექანიზმებზე დაფუძნებული მმართველობის ბალანსირებული სისტემა.
 

„ფედერალისტის“ შემდეგი ნაწილი მოიცავს კონსტიტუციის კომენტარებს, სადაც რესპუბლიკანიზმი წარმოდგენილია, როგორც ახალი, ფედერალური

სისტემის საფუძველთა საფუძველი. რესპუბლიკანიზმის ძირითადი თეზისი მდგომარეობს სახალხო სუვერენიტეტის შეუზღუდველ ხასიათში და წარმომადგენლობითი სისტემის დისკრეტულობაში, ანუ იმ ფაქტში, როდესაც აღნიშნული სისტემის უფლებამოსილების ვადა ყოველთვის განსაზღვრულია დროში და შემოიფარგლება კანონით დადგენილ კომპეტენციათა ზუსტი განხორციელებით. რესპუბლიკის კონსტიტუციის ფედერაციული ხასიათი განპირობებულია ძირითადი კანონის მიღების და სენატის ფორმირების წესით. ფედერალურ და ნაციონალურ ელემენტებს შეიცავს საპრეზიდენტო არჩევნების, კომპეტენციათა დანაწილების და კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანის წესები (39-ე სტატია). ცენტრალური ხელისუფლების გამგებლობას გადაეცემა მხოლოდ ეროვნული ერთიანობის შენარჩუნებისათვის აუცილებელი კომპეტენციები. „ფედერალისტის“ თეორიულ ღერძს აყალიბებს მონტესკიეს მოძღვრება ხელისუფლებათა დანაწილების შესახებ, რომელიც ასევე, საფუძვლად დაედო ამერიკის კონსტიტუციას (47-51 სტატია). ხელისუფლების კონცენტრაცია საფრთხის ქვეშ აყენებს თავისუფლების პრინციპის დაცვას. თავისუფლების რეალიზაცია შესაძლებელია მოხდეს მხოლოდ ხელისუფლებათა დანაწილების მექანიზმის მეშვეობით. ამავე დროს, კონტროლი და კოოპერაცია მოითხოვს, რომ შემოვიფარგლოთ საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლებით. საჭიროა შინაგანი კონტროლის მექანიზმი, რესპუბლიკური „მეტოქეობა“: „უნდა ვიზრუნოთ იმაზე, რომ პატივმოყვარეობას დავუპირისპიროთ ისევ პატივმოყვარეობა.“ პირადი კეთილდღეობა და თანამდებობრივი ინტერესი ერთმანეთს უნდა თანხვდებოდეს. მუდმივი კრიტიკის ობიექტად გამხდარი პარტიკულარიზმი  უნდა ჩავაყენოთ საერთო საქმის სამსახურში (51-ე სტატია). „ფედერალისტის“ ავტორების მიერ განვითარებული ზემოაღნიშნული კონცეფცია ეფუძნება სახელმწიფოს ჰობსისეულ (ანთროპოლოგიური პესიმიზმი) და აღორძინების ეპოქის მოაზროვნეების მიერ განვითარებულ  შეხედულებას, როდესაც ბუნებით მდგომარეობაში გაბატონებული ანგარების დაძლევა კი არ ხდება, არამედ ეს უკანასკნელი (საზოგადოებრივი ხელშეკრულების მიერ), მხოლოდ გარკვეულ არხებშია მოქცეული. „ფედერალისტის“ ავტორების აღნიშნული მოსაზრება თავის ინსტიტუციონალურ გამოხატულებას პოულობს ხელისუფლებათა ურთიერთშეკავებისა და ბალანსის სისტემაში: რესპუბლიკის პარლამენტი დანაწევრებულია ორ პალატად, რომელთაგან ერთ-ერთი ყალიბდება მთლიანად ფედერაციის, ხოლო მეორე პალატა, ფედერალურ კავშირში გაერთიანებული ცალკეული შტატების მიერ. მმართველობის საპრეზიდენტო სისტემაში პრეზიდენტს გააჩნია ძლიერი უფლებამოსილებები (მათ შორის საკანონმდებლო ხელისუფლებასთან დამოკიდებულებაში). ამავე დროს, საპრეზიდენტო  უფლებამოსილებების მნიშვნელოვანი ნაწილის რეალიზაცია სახელმწიფოს მეთაურს ძალუძს მხოლოდ საკანონმდებლო ხელისუფლების ერთერთ პალატასთან, სენატთან ერთად. დამოუკიდებელი სასამართლო ორგანო თვალყურს ადევნებს ნორმატიული აქტების და ცალკეულ გადაწყვეტილებათა კონსტიტუციურობას. გარდა ამისა, პრეზიდენტს, დეპუტატებს, სენატორებს და ფედერალურ მოსამართლეებს გააჩნიათ თავიანთ პოსტებზე ყოფნის განსხვავებული ვადა. ასევე, განსხვავებულია მათი თანამდებობაზე დანიშვნის წესი. სახელმწიფო სტრუქტურების მთელი ეს სისტემა აწარმოებს ურთიერთსაწინააღმდეგო მიმდინარეობების, მაგრამ ამავე დროს, ერთმანეთთან თანამშრომლობისათვის „განწირულ“ ძალებს. უმცირესობათა დაცვის ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტურ საშუალებად „ფედერალისტის“ ავტორები მიიჩნევენ საზოგადოების პლურალისტურ სტრუქტურას, რომელიც ორგანიზაციულად გვიცავს საყოველთაო კეთილდღეობისათვის ხელისშემშლელი უმრავლესობის ფორმირებისაგან. „ფედერალისტის“ ავტორები ცალ-ცალკე აანალიზებენ ხელისუფლებათა თითოეულ სახეს: საკანონმდებლო ხელისუფლებას ეძღვნება 52-66 სტატია, აღმასრულებელს 67-77; სასამართლო ხელისუფლებას 78-83 სტატია. ხელისუფლების თითოეულ სახეს, თავისი ფუნქციის შესაბამისად, გააჩნია ინდივიდუალური დანიშნულება. საკანონმდებლო ხელისუფლებისათვის (საკითხების განსჯის და განხილვის პლურალისტური ხასიათის გამო), დამახასიათებელია რაციონალურობა და გონიერება. აღმასრულებელი ხელისუფლებისათვის დამახასიათებელია ენერგიულობა და აქტიურობა იმის გამო, რომ გადაწყვეტილებათა აღსრულების უფლებამოსილება კონცენტრირებულია ერთი პირის ხელში. სასამართლო ხელისუფლებისათვის დამახასიათებელია სამართლიანობა იმის გამო, რომ დაუშვებელია მოსამართლის გადაყენება და გარანტირებულია სასამართლოს დამოუკიდებლობა, მიუმხრობლობა და ნეიტრალურობა. სახელმწიფოში არსებული ყველა პოლიტიკური ძალის საქმიანობის მასშტაბს წარმოადგენს კონსტიტუცია. ძირითად კანონში რეალიზებულია არამარტო პოლიტიკური წესრიგი, რომელიც უზრუნველყოფს თავისუფლების და საკუთრების დაცვას, არამედ კონსტიტუცია წარმოადგენს თვითონ ერის არსებობის გარანტიას (85-ე სტატია).

ისევე, როგორც თვითონ კონსტიტუციამ, „ფედერალისტმა“ ამერიკაში შეიძინა ეროვნული თვითშეგნების განმსაზღვრელი დოკუმენტის მნიშვნელობა. აშშ უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეები მას განაჩენთა დასასაბუთებლადაც იყენებდნენ.

 
II. ფედერალიზმის ცნების დონეები
 
ფედერალიზმისადმი არაერთგვაროვანი დამოკიდებულება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ფედერალიზმის ცნება შეიძლება ეფუძნებოდეს განსხვავებულ იდეოლოგიურ წანამძღვრებს და მეთოდოლოგიას. ასე მაგალითად, ფედერალიზმს, როგორც „საკუთარ“ პოლიტიკურ პრინციპს, განიხილავს ანარქისტული სოციალიზმიც და კათოლიკური სოციალური მოძღვრებაც. ფედერალიზმის ჭრელ, იდეოლოგიურ მიმდინარეობებში, ყველაზე უფრო ზოგადი სახით, შეიძლება ერთმანეთისაგან განვასხვავოთ ე.წ. „კონსერვატორული“ და „ლიბერალური“ მიმართულება.
 
კონსერვატორული მიმდინარეობა ფედერალიზმის ძირითად დანიშნულებად მიიჩნევს ფედერაციის სუბიექტთა ისტორიულად ჩამოყალიბებული, პოლიტიკური დამოუკიდებლობის და ინდივიდუალობის დაცვას. Kკონსერვატორული შეხედულებით, ფედერალიზმი წარმოადგენს ქრისტიანულსოციალურ მოძღვრებაზე დაფუძნებული სუბსიდიარობის პრინციპის რეალიზაციის სახელმწიფო-სამართლებრივ ფორმას.
 
ლიბერალური მიმდინარეობა ეფუძნება იმ მოსაზრებას, რომ თანამიმდევრული დემოკრატია აუცილებლად მოითხოვს სახელმწიფო და საზოგადოებრივ დეცენტრალიზაციას, როდესაც ხელისუფლებითი იერარქიის ნაცვლად ვღებულობთ (სოციალური) ჯგუფების კოოპერაციულ ურთიერთქმედებაზე დაფუძნებულ თანამშრომლობას. ლიბერალური მიმდინარეობის იდეური საფუძვლები გვხვდება საზოგადოების ანარქიულსინდიკალისტურ მოდელებში, წესრიგის ინტეგრალურ-ფედერაციულ, აგრეთვე, საზოგადოებრივი თვითმმართველობის შესახებ მარქსისტულ და კომუნისტურ შეხედულებებშიც, რომელთა თანახმად, სახელმწიფო იძულება, პერსპექტივაში, სწორედ საზოგადოებრივ თვითმმართველობას უნდა ჩაენაცვლებინა.  რეალურ პრაქტიკაში ფედერალური მართვის ასეთი მოდელი, ნაწილობრივ რეალიზებული იყო იუგოსლავიაში, ხოლო როგორც თეორიული კონსტრუქცია, იგი უფრო მეტად გავრცელებულია ფრანგ, იტალიელ და ესპანელ ფედერალისტებს შორის.
 
ფედერალიზმის „იდეოლოგიზაცია“ რამდენადმე საშიშია იმ თვალსაზრისით, რომ არ მოხდეს ფედერალური მრავალფეროვნების ლიკვიდაცია და ფედერალური სისტემის ტრანსფორმაცია პოლიტიკური ტოტალიტარიზმის ორგანიზაციულ ფორმად, როგორც ეს იყო საბჭოთა ფედერალიზმის შემთხვევაში.  ფედერალური იდეის მსგავსი სახეცვლილების თავიდან აცილება შესაძლებელია მხოლოდ საზოგადოებრივი ცხოვრების თანამიმდევრული დემოკრატიზაციისა და ლიბერალიზაციის, პოლიტიკური პლურალიზმის ეფექტიანი ინსტიტუტების მეშვეობით.
 
ფედერალიზმის ცნების ჩამოყალიბებისას აუცილებლად უნდა იქნეს გათვალისწინებული ცნების რაციონალურობისა და ეკონომიურობის მოთხოვნები. ფედერალიზმის ცნება იმდენად ზოგადი და საყოველთაო უნდა იყოს, რომ:
_       შესაძლებელი გახდეს საერთაშორისო ურთიერთგაგება „ფედერალისტებს“ შორის;
_       მოიცვას ფედერალიზმის ყველა მნიშვნელოვანი თეორიული სახესხვაობა და ვარიანტი;
_       შესაძლებელი აღმოჩნდეს ფედერალური აზროვნების ყველა განსხვავებული პოლიტიკური და იდეოლოგიური ვარიაციის „დაყვანა“ ფედერალიზმის ასეთ, ზოგად ცნებაზე.
 
ფედერალიზმის ცნების ჩამოყალიბების უამრავი ცდიდან შეიძლება გამოიყოს 3 ძირითადი ჯგუფი:
1.     ინსტიტუციურ-ფუნქციონალური ცნება აღიარებს, რომ ფედერალიზმი არის პოლიტიკური ორგანიზაციის ფორმა, სადაც სახელმწიფო ფუნქციების შესრულება ისეა გადანაწილებული მთლიანად სახელმწიფოსა და მის რეგიონალურ შემადგენელ წევრებს შორის, რომ თითოეულ ამ დონეს შეუძლია მიიღოს საბოლოო გადაწყვეტილება შესაბამის ფუნქციებთან მიმართებაში.

2.    კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ცნების მიხედვითაც პოლიტიკური სისტემა მაშინაა ფედერაციული, როდესაც სახელმწიფოს არსებითი სტრუქტურული ელემენტები (კანონმდებლობა, აღმასრულებელი ხელისუფლება და მართლმსაჯულება) გვხვდება როგორც მთლიანად სახელმწიფოში, ასევე მის შემადგენლობაში მყოფ სუბიექტებშიც და მათი არსებობა დაცულია კონსტიტუციურ-სამართლებრივად.

3.    სოციალურ-ფილოსოფიური ცნება ფედერალიზმს განმარტავს ფართო სოციალურ და ფილოსოფიურ კონტექსტში და არ შემოიფარგლება სახელმწიფო-სამართლებრივი ფორმის იურიდიული ანალიზით.
 
ფედერალიზმის ცნების განსხვავებული ინტერპრეტაციის შესაძლებლობა ბევრად განისაზღვრება იმ მომენტით, რომ ჭეშმარიტი ფედერალიზმი ყოველთვის ეფუძნება ფედერაციისა და მისი სუბიექტების არსებობის დუალიზმს.ფედერალიზმი წარმოადგენს  პოლიტიკური სისტემის ისეთ სტრუქტურულ და ორგანიზაციულ პრინციპს, როდესაც  მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელი პოლიტიკური ერთობები გაერთიანებული არიან  ზემდგომ, უფრო დიდ და ერთიან მთელში.  ფედერალიზმი კრებადი ცნებაა, რომელიც აღნიშნავს მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელი წევრების ორგანიზაციული გაერთიანების განსხვავებულ ფორმებს. ფედერალიზმი ასევე აღნიშნავს იმ პროცესს, რომელსაც საბოლოოდ მივყავართ ასეთ გაერთიანებამდე ან, პირიქით, მთელის დანაწილებამდე.
 
ფედერაციულ სახელმწიფოში პოლიტიკური ნების ჩამოყალიბების პროცესი მიმდინარეობს ცალკეული ჯგუფებისაგან შემდგარ კავშირში. ფედერალურ კავშირში გაერთიანებულ ჯგუფებს აქვთ როგორც საერთო-ეროვნული პოლიტიკური ნების ფორმირების ფუნქცია, ასევე განსაზღვრული ავტონომია. თუკი საზოგადოების მსგავს პლურალისტურ სისტემას საფუძვლად უდევს ტერიტორიული პრინციპი, მაშინ ეს სისტემა ფედერალურია.
 
ფედერალიზმი, თავისი ფუნქციების სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, ყალიბდება მხოლოდ დაპირისპირებული, საწინააღმდეგო ძალების არსებობის შემთხვევაში. ფედერალურ პოლიტიკურ სისტემაში ყოველთვის მოიაზრებენ ცენტრიდანული და ცენტრისკენული ძალების ერთიანობას, საერთოსა და განსხვავებულის ინტეგრაციას, კონფლიქტისა და კონსენსუსის თანაარსებობას. ამ თვალსაზრისით, ფედერალიზმი წარმოადგენს სოციალურფილოსოფიურ კონცეფციას, რომლის შინაარსიც არ შემოიფარგლება მარტოოდენ სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ფორმით.

ზემოაღნიშნული დებულებების გათვალისწინებით, თანამედროვე ლიტერატურაში გამოყოფენ ფედერალიზმის ინტერპრეტაციის შემდეგ, განსხვავებულ დონეებს:

1.      ფედერალიზმი შესაძლებელია გავიგოთ, როგორც ფილოსოფიური პრინციპი. ამ შემთხვევაში ფედერალიზმი წარმოგვიდგება მსოფლმხედველობის სახით. სოციალურფილოსოფიური ინტერპრეტაციით, ფედერალიზმი წარმოადგენს სუბსიდიარობის და თანამეგობრობის იდეასთან ახლოს მდგომ მოდელს, რომელიც ეფუძნება შედარებით პატარა ჯგუფების და დეცენტრალიზებულ ტერიტორიულ გაერთიანებათა ფართო ავტონომიას. ფედერალიზმის ფილოსოფიური თეორიები მჭიდროდაა დაკავშირებული ქრისტიანობასთან, ხოლო ზოგიერთი ავტორი ფედერალიზმის სოციალურ-ფილოსოფიური საწყისების კვლევისას მიდის იმ დასკვნამდე, რომ საზოგადოების ფედერალური მოწყობის მოდელი უშუალოდ გამომდინარეობს ქრისტიანული მოძღვრებიდან.
 
2.      ფედერალიზმი შეიძლება გავიაზროთ, როგორც საერთაშორისო პრინციპი. ამ კუთხით, განსაკუთრებით დიდი ტრადიციების მქონეა მოძღვრება, რომელიც ფედერალიზმს განიხილავს, როგორც „foedus“-ს, როგორც კავშირს, რომელიც მიმართულია მშვიდობის დაცვა-შენარჩუნებისაკენ. ფედერალიზმის ასეთი გაგება სათავეს იღებს ჯერ კიდევ ამ ცნების ჩამოყალიბების საწყისი პერიოდიდან. ფედერალიზმმა, როგორც საერთაშორისო  პრინციპმა, განსაკუთრებული აქტუალობა შეიძინა თანამედროვე მსოფლიოში მიმდინარე ინტეგრაციული პროცესების ფონზე.
 
 
3.      პოლიტიკური სისტემა, კონსტიტუციურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ფედერალურადაა ორგანიზებული იმ შემთხვევაში, თუ სახელმწიფოს არსებითი სტრუქტურული ელემენტები (საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება) კონსტიტუციურად არის განმტკიცებული და დაცული როგორც ფედერალურ, ასევე ფედერაციის სუბიექტის დონეზე.  როგორც ეროვნულ-სახელმწიფოებრივი პრინციპი, ფედერალიზმის გაგება შეიძლება კონკრეტული სახელმწიფოს ტერიტორიული დაყოფის პრინციპის სახით. ფედერალურად ორგანიზებული სახელმწიფო შედგება ისეთი ტერიტორიული ერთეულებისაგან, რომლებიც თავიანთი იურიდიული შინაარსით არსებითად განსხვავდებიან დეცენტრალიზებული უნიტარული სახელმწიფოს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებისაგან (თუმცა, ამ განსხვავების არსი, დღემდე მწვავე მეცნიერული დისკუსიის საგანია). არსებობს შეხედულება, რომლის თანახმადაც, საერთოდ სოციალურ ცხოვრებას ფედერალური ხასიათი აქვს. ლიტერატურაში სავსებით სამართლიანად არის აღნიშნული, რომ ფედერალიზმის განხილვა წმინდა სახელმწიფო-სამართლებრივი მნიშვნელობით, საგრძნობლად აღარიბებს ფედერალიზმის ცნების შინაარსს.
 
4.      ინსტიტუციონალურ-ფუნქციონალურ ასპექტში ფედერალიზმი პოლიტიკური ორგანიზაციის ისეთი ფორმაა, როდესაც სახელმწიფო ფუნქციები  გადანაწილებულია ფედერაციის სუბიექტებსა და ერთიან სახელმწიფოს შორის და თითოეული ეს დონე (თავისი კომპეტენციის ფარგლებში), უფლებამოსილია დამოუკიდებლად მიღოს გადაწყვეტილებები. ფედერალიზმი, როგორც ფუნქციონალურ-ორგანიზატორული პრინციპი, წარმოადგენს დემოკრატიული სახელმწიფოს ქმედითობის, დემოკრატიის ინსტიტუციონალური უზრუნველყოფის ერთ-ერთ საშუალებას. ხელისუფლებათა ვერტიკალური დანაწილების მეშვეობით ფედერალიზმი აყალიბებს ინდივიდუალური თავისუფლების დაცვის დამატებით მექანიზმებს; განამტკიცებს ერთიანი სახელმწიფოს სტაბილურობას; ფედერალურ დონეზე ოპოზიციაში მყოფ პარტიებს აძლევს ფედერაციის სუბიექტების ხელისუფლებაში მოსვლის დამატებით შანსს; აყალიბებს პოლიტიკაში მოქალაქეთა ფართო მონაწილეობის დამატებით გარანტიებს და სხვ. ფედერაციული სახელმწიფოს პრობლემებისადმი მიძღვნილ თანამედროვე, ძირითადად ემპირიული ხასიათის პოლიტოლოგიურ გამოკვლევებში წინა პლანზეა წამოწეული ფედერალიზმის ზემოაღნიშნული ფუნქციები და სულ უფრო ნაკლები ყურადღება ენიჭება ფედერალიზმის ისეთ „ტრადიციულ“ დანიშნულებას, როგორიცაა ფედერაციის სუბიექტების სახელმწიფოებრიობის დაცვა.
 
5.      ფედერალიზმი შეიძლება გავიგოთ,  როგორც სტრუქტურული პრინციპი. ფედერალიზმი არ არის სტატიკური ცნება, რომელიც მხოლოდ აღწერს სამართლებრივად მოცემულ, ფიქსირებულ მდგომარეობას. ფედერალიზმი, როგორც სტრუქტურული პრინციპი, ასახავს დინამიკურ მოძრაობას ერთიანობასა და მრავალფეროვნებას, მუდმივად განახლებად და ცვალებად ინტეგრაციასა და დეზინტეგრაციას შორის.  ამ თვალსაზრისით, ფედერალიზმი გულისხმობს არა რეალურად არსებულ წესრიგს, არამედ დინამიკურ მისწრაფებას ისეთი წესრიგისაკენ, რომელიც ხშირად არ ემთხვევა ფაქტობრივ ფედერალურ წესრიგს. ფედერალიზმის ცნება, რომელიც ყალიბდება მისი გამოხატულების მრავალრიცხოვანი ფორმის ჯამისაგან, აღნიშნავს: ა) სახელმწიფოთა, სახელმწიფოთა თანამეგობრობის, საზოგადოების და ეკონომიკის ფორმირების პრინციპს, რომელიც ესწრაფვის კონსენსუალურ-სამოკავშირეო, ვერტიკალზე დაფუძნებულ გაერთიანებას ადამიანებსა და (ან) ადამიანთა საზოგადოებებს შორის; ბ) ამ მისწრაფების შესაბამის წესრიგს.  ფედერალიზმის ცნებისადმი ასეთი დამოკიდებულებიდან გამომდინარე, უნდა ვაღიაროთ, რომ ფედერალური წესრიგის პრინციპს უფრო დიდი მნიშვნელობა აქვს, ვიდრე თვითონ წესრიგს. ნებისმიერი ფედერალური წესრიგის სუბსტრატს წარმოადგენს სწორედ მისი მამოძრავებელი ძალები. ამავე დროს, ყველა ფედერალური მისწრაფება არ მთავრდება ფედერალური მოდელის ჩამოყალიბებით ისევე, როგორც ფედერალური წესრიგის ჩამოყალიბება არ ნიშნავს, რომ უკვე ამოწურულია ფედერალიზმის ფუძემდებლური პრინციპები. უფრო პირიქით, უკვე რეალიზებული ფედერალური წესრიგი მოითხოვს ფედერალური მთელის დინამიკურ სრულყოფას და რეფორმირებას. ფედერალური პრინციპი, ამგვარად, დამოუკიდებელია როგორც არსებული, ასევე სასურველი წესრიგისაგან. ამ თვალსაზრისით, ფედერალიზმი წარმოადგენს უფრო მარეგულირებელ და არა შინაარსობრივ პრინციპს.
 
6.      სოციოლოგიური ასპექტით, ფედერალურია ეთნიკურად, რელიგიურად, ეკონომიკურად და ისტორიულად დიფერენცირებული, ტერიტორიულად დანაწილებული საზოგადოება (ამ საზოგადოების პოლიტიკური ორგანიზაციის ფორმისაგან დამოუკიდებლად). ფედერალიზმის ცნების სოციოლოგიური ინტერპრეტაცია ნაკლებადაა დაკავშირებული სახელმწიფო-სამართლებრივ მომენტთან, რამდენადაც სოციოლოგიური ინტერესის ცენტრში დგას არა სახელმწიფო, არამედ საზოგადოება. საზოგადოება, როგორც ინდივიდებისა და სოციალური ჯგუფებისაგან შემდგარი ორგანიზმი, ფედერალურადაა მოწყობილი „ქვევიდან ზევით“. ასეთი პლურალისტური ორგანიზაციული სტრუქტურა დამახასიათებელია არა მარტო სახელმწიფოსათვის, არამედ სხვა სოციალური ინსტიტუტებისთვისაც. სოციოლოგიური ასპექტით განხილული ფედერალიზმის ცნება უფრო მეტად ემპირიული ორიენტაციისაა და როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ნაკლებად აინტერესებს სახელმწიფოს ტერიტორიული ორგანიზაციის ნორმატიული ასპექტები.
 
 
III. ფედერალიზმის ანთროპოლოგიური საფუძვლები
 
ფედერალიზმის იდეა საფუძვლად უდევს ადამიანთა თანაცხოვრების ყველა მოწესრიგებულ ფორმას. ფედერალიზმისათვის ფუძემდებლური მნიშვნელობის მქონე „კავშირის“ ელემენტები გვხვდება ადამიანური ყოფიერების სხვადასხვა სფეროში. პირადი ცხოვრების სფეროში იგი მოიცავს ოჯახურ კავშირებს. საზოგადოებრივ სფეროში იგი ვლინდება ფედერაციული სახელმწიფოს პოლიტიკურ-სამართლებრივი ფორმით, ხოლო ფედერალურ თეოლოგიაში მოიცავს კავშირს ადამიანსა და ღმერთს შორის.
 
ფედერალური კავშირის ასეთი ყოვლისმომცველი ხასიათი განისაზღვრება ფედერალიზმის ანთროპოლოგიური ლეგიტიმაციით. ადამიანს შეუძლია განვითარდეს მხოლოდ სხვა ადამიანებთან კავშირში, მხოლოდ სოლიდარობისა და თანამეგობრობის პირობებში. ფედერალიზმი, როგორც ონტოლოგიური, ასევე ტელეოლოგიური მნიშნელობით, დაკავშირებულია საზოგადოებაში ადამიანებს შორის ურთიერთობასთან.
 
თავისი ანთროპოლოგიური ბუნებით ადამიანი ესწრაფვის გაერთიანებას და კავშირს, რათა მოწესრიგებულ ურთიერთობებში მოახდინოს თავისი ინდივიდუალური და კოლექტიური  მისწრაფებების რეალიზაცია. ფედერალიზმი და მასთან დაკავშირებული ინდივიდუალური ორიენტაციის შესაძლო პლურალიზმი აადვილებს ინდივიდუალურ ან რელიგიურ ორიენტაციას.  ფედერალური წესრიგი მოქალაქეთა პოლიტიკურსამართლებრივ ცნობიერებაში მხარდაჭერას პოულობს სწორედ იმიტომ, რომ მასში ასახულია ადამიანთა კერძო ურთიერთობებისათვის ტიპური კოოპერაციის ფორმები და მექანიზმები. ფსიქოლოგიური გაგებით, ფედერალური სახელმწიფო ორგანიზაცია შეესაბამება ადამიანური ცნობიერების ისეთ კონსტიტუციას, რომელიც ეფუძნება ურთიერთკავშირს, კომპრომისულ მოქმედებებს და ურთიერთნდობას. ფედერალიზმის პრინციპი ცდილობს დაძლიოს ადამიანის წნეხი ჯგუფებში, ხალხებში, სახელმწიფოში და დაიცვას ადამიანის ინდივიდუალობა ისე, რომ იგი, ამავდროულად, ინტეგრირებული იყოს სხვა ადამიანებთან ურთიერთობაში.
 
გარდა გაერთიანებისა და ერთიან საზოგადოებაში ცხოვრების სურვილისა, ადამიანი ესწრაფვის ღირებულებითი და სხვა სახის ორიენტირების დაცვას და წესრიგს. არ შეიძლება არ აღინიშნოს, რომ თავისი პოლიტიკურ-სამართლებრივი და ორგანიზაციული ფორმით ზემოაღნიშნულ მისწრაფებას ცენტრალიზებული სახელმწიფო უფრო შეესაბამება, ვიდრე ფედერაციული. მაგრამ ცენტრალიზმის ელემენტები რეალიზებულია მართვის ფედერალურ სისტემებშიც. სწორედ წესრიგისა და უსაფრთხოების აღნიშნული მოთხოვნა (რომელიც განსაკუთრებით ანგარიშგასაწევია პოლიტიკური და ეკონომიკური კრიზისის პირობებში), ახდენს ცენტრალისტური ტენდენციების ლეგიტიმაციას ფედერალიზმში.
 
ფედერალურად და ცენტრალიზებულად ორგანიზებული სახელმწიფოებისათვის დამახასიათებელია მოსახლეობის განსხვავებული პოლიტიკური მენტალიტეტი. ცენტრალიზებულ სახელმწიფოში, პოლიტიკურ მენტალიტეტის სახეს განსაზღვრავს პოლიტიკური პროცესის მონაწილე სუბიექტების პასიური ორიენტაცია, როდესაც მათი ქცევა არსებითად დეტერმინირებულია პოლიტიკური ავტორიტეტის პატივისცემისა და გაფეტიშების მომენტით. ფედერაციულ სახელმწიფოში, პოლიტიკური მენტალიტეტი, პირიქით, განისაზღვრება პოლიტიკურ პროცესში აქტიური მონაწილეობით.
 
პოლიტიკურ მენტალიტეტსა და სახელმწიფოს ფედერალურ მოწყობას შორის არსებობს ორმხრივი ურთიერთკავშირი. პოლიტიკური მენტალიტეტი შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს სახელმწიფოს ტერიტორიული ორგანიზაციის ფორმის გავლენით.
 
„ფედერალური“ ადამიანის სახეს განსაზღვრავს როგორც პესიმისტური, ასევე ოპტიმისტური ანთროპოლოგია. რამდენადაც ფედერალიზმისათვის უცხოა ნებისმიერი უკიდურესობა, მისთვის მიუღებელია როგორც პესიმისტური, ასევე ოპტიმისტური ანთროპოლოგია. დესპოტიას ემსახურება ის, ვინც ადამიანში უფრო ცუდს ეძებს (ვიდრე ადამიანი სინამდვილეშია) და ისიც, ვინც ადამიანს ღებულობს უფრო „კარგად“ (ვიდრე ის სინამდვილეშია).
 
ფედერალიზმის იდეა ეფუძნება ერთგვარ „საშუალოს“ პესიმისტურ და ოპტიმისტურ ანთროპოლოგიას შორის. პესიმისტური ანთროპოლოგიის თეზისი _ ადამიანი და სამყარო ცუდია და არასრულყოფილი_ განაპირობებს ისეთ პასიურ ყოფას, როდესაც მოვლენათა განვითარება მთლიანად ბედის განგებასაა მინდობილი. ან პირიქით, ასეთი მიდგომა ავითარებს წინასწარ პროგრამირებულ აქტიურობას, როდესაც თავისუფალი, მაგრამ სწორედ მორალურად სუსტი ადამიანი ემორჩილება დეტალებამდე გათვლილ იძულებით, ტოტალურ წესრიგს. პესიმისტური ანთროპოლოგია გამორიცხავს ადამიანის მოღვაწეობის ნებისმიერ არასახელმწიფო სფეროს. ეს გასაგებიცაა, რამეთუ „ზნეობრივად დაცემულ ადამიანთა“ შეჩერება შესაძლებელია მხოლოდ ყოვლისმომცველი, იძულებითი წესრიგიდან გამომდინარე წესების დაცვით. პესიმისტური ანთროპოლოგიისათვის დამახასიათებელი „პასიურობა“ ნაყოფიერ ნიადაგს ამზადებს დესპოტიისათვის, ხოლო ზემოაღნიშნული „აქტიურობის“ პირდაპირი შედეგია ტოტალიტარული სახელმწიფო.
 
ფედერალური ფილოსოფია ასევე არ იზიარებს ოპტიმისტური ანთროპოლოგიის მიერ ჩამოყალიბებულ, ადამიანის იდეალიზებულ სურათს. ოპტიმისტური ანთროპოლოგიის მიერ განვითარებული თეზისი, რომ სამყარო „შესანიშნავია“, ხოლო ადამიანი არის აბსოლუტურად და უპირობოდ კარგი, „სრულყოფილი“ არსება, გარკვეული საშიშროების შემცველი დებულებაცაა. თუ პესიმისტური ანთროპოლოგია ახდენს სახელმწიფოს იდეის აბსოლუტიზაციას და გაფეტიშებას (როდესაც თითოეულის თავისუფლება არსებითად იზღუდება და ნადგურდება სახელმწიფოს მხრიდან), ოპტიმისტური ანთროპოლოგია, პირიქით, ადამიანებს ანიჭებს „ზედმეტ“ თავისუფლებას, რაც სახელმწიფოს აყენებს ანარქიის საშიშროების წინაშე.
 
ფედერალური ანთროპოლოგია უფრო ოპტიმისტურია, ვიდრე პესიმისტური. ამავე დროს, ფედერალიზმის ფილოსოფია ეფუძნება არა უტოპიურ, უკიდურესად ოპტიმისტურ, არამედ „შედარებით ოპტიმისტურ“ ანთროპოლოგიას. ფედერალური ანთროპოლოგია გარკვეულ ჩარჩოებში აქცევს ოპტიმისტური ანთროპოლოგიის მიერ განვითარებულ ადამიანის „უსაზღვრო“ თავისუფლების იდეას. ფედერალური ანთროპოლოგიის თანახმად, მართალია, ადამიანი არ არის აბსოლუტურად სრულყოფილი, მაგრამ ადამიანი არის „პრინციპულად კარგი“ არსება. მხოლოდ „კარგ“, განვითარების უნარის მქონე ადამიანს შეუძლია ესწრაფვოდეს „სახელმწიფოს გაადამიანურებას“, როგორც ფედერალური წესრიგის საბოლოო მიზანს.  ასეთი ადამიანი მზერას მიაპყრობს „გონივრულ წესრიგს“. ზომიერად ოპტიმისტური ანთროპოლოგია არ ახდენს ადამიანის გონების ცალმხრივ განდიდებას, მაგრამ მას სწამს ადამიანის გონების ძლიერება. ადამიანის გონებას ძალუძს მოიცვას ყველა სოციალური და პოლიტიკური ინსტიტუტი და კიდევ უფრო განმტკიცდეს ამ ინსტიტუტებთან ერთად.
 
ფედერალური ანთროპოლოგიის ანუ „ზომიერად ოპტიმისტური“ ანთროპოლოგიის თვალსაზრისით, ადამიანი არ არის ცუდი, ადამიანი არ არის კარგი, ის არის განსაკუთრებული აზრით „კარგიც და ცუდიც“. ადამიანი არ არის იდეალური არსება, იგი ცხოვრობს რეალობასა და იდეალს შორის მუდმივ წინააღმდეგობაში. ადამიანის ქცევა ერთდროულად სამართლიანიცაა და უსამართლოც, გონივრულიც და არაგონივრულიც. ადამიანის არსი განისაზღვრება იმით, რომ იგი ერთდროულად ღმერთის ხატიცაა და ცოდვილიც. ფედერალური ფილოსოფია აქცენტს აკეთებს სწორედ ასეთ ადამიანზე _ უკიდურესი ოპტიმიზმის ან უკიდურესი პესიმიზმისაგან განსხვავებით. ფედერალიზმის ფილოსოფიისათვის უცხოა ადამიანის ცალმხრივი გაგება, იგი არ ცნობს არც პესიმისტურ და არც ოპტიმისტურ პოლუსებს.

IV. ფედერალიზმი როგორც ღირებულება

ფედერალიზმი არის ღირებულება. ფედერალიზმი განასახიერებს ღირებულებებს და ასევე ესწრაფვის განსაზღვრულ ღირებულებათა განხორციელებას და დაცვას. ფედერალიზმი, გაგებული როგორც ღირებულება, ფედერალურ წესრიგს განიხილავს ჰარმონიული სოციალური თანაცხოვრების ბუნებრივი პირობების ჩამოყალიბების ერთ-ერთ საშუალებად.
 
დღემდე არსებული არც ერთი ფედერალური სტრუქტურა არ ყოფილა მხოლოდ წმინდა რაციონალურ საფუძველზე ჩამოყალიბებული სისტემა. ფედერალური წესრიგის კვლევის პროცესში ბევრი ავტორი განსაკუთრებით გამოყოფს ფედერალიზმის „სულიერი“ მომენტების მნიშვნელობას და არ შემოიფარგლება მარტოოდენ მეცნიერული ანალიზით. მით უფრო, რომ არსად, არასოდეს არსებობდა გრძნობადი მომენტებისაგან თავისუფალი ფედერალიზმი.
 
ფედერალური წესრიგის ფუძემდებლური ღირებულებები გამომდინარეობს სრულიად განსხვავებული მსოფლმხედველობრივი მიმდინარეობებიდან. ავტონომია, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ცხოვრების ორგანიზაცია „ქვევიდან“ და არა „ზევიდან“, კოოპერაცია და კოორდინაცია, პლურალიზმი და რთული, მრავალდონიანი წესრიგისათვის აუცილებელი ტოლერანტობა  წარმოადგენს არა ერთი, რომელიმე იდეოლოგიის მონოპოლიას, არამედ   თავისუფალი საზოგადოების ღირებულებებს.
 
ფედერალიზმს, როგორც ღირებულებას, უფრო ხშირად იყენებენ პოლიტიკოსები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მათ თავიანთი თავი ფედერალისტებად მიაჩნიათ. ღირებულებით ასპექტში ფედერალიზმს საკმაოდ ხშირად იყენებენ ამ იდეის თავგამოდებული მოწინააღმდეგეებიც. ამ შემთხვევაში ფედერალიზმი გამოდის ერთგვარ განტევების ვაცად, როდესაც არსებული სირთულეები მთლიანად ბრალდება მართვის ფედერალურ სისტემას. ფედერალიზმი, გაგებული როგორც „ნეგატიური ღირებულება“, არცთუ ისე უწყინარია და შეუძლია სერიოზული საფრთხე შეუქმნას სახელმწიფოს ერთიანობას, რამეთუ იგი არ აღიარებს სოლიდარობის მნიშვნელობას.
 
როდესაც პოლიტიკაში ფედერალიზმის კონცეფცია გამოიყენება წმინდა ღირებულებით ასპექტში, იქნება ეს ნეგატიური თუ პოზიტიური ღირებულება, მოქმედებს ერთი საერთო წესი, რომლის თანახმადაც საქმისათვის მით უფრო უკეთესია, რაც უფრო არაზუსტი და ბუნდოვანი იქნება ფედერალიზმის ცნების შინაარსი.
 
პოლიტიკურ-ღირებულებითი მიდგომის საფუძველზე ფედერალიზმს შეიძლება მიენიჭოს სრულიად განსხვავებული მნიშვნელობა. ამ დროს ფედერალიზმი გადაქცეულია გაურკვევლობის ბურუსით მოცულ ობიექტად, რომელიც იდეაში ყოველივე საუკეთესოს გვთავაზობს, მაგრამ რეალობაში მხოლოდ ცუდის მატარებელი ხდება. ფედერალიზმი, როგორც ღირებულება, უფრო ხშირად გამოიყენება განსაზღვრული პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად, როდესაც ნაკლებად ცდილობენ ფედერალიზმის ცნების შინაარსის ზუსტ ფორმულირებას ან ფედერალიზმი გაიგივებულია ისეთ კატეგორიებთან, როგორიცაა ავტონომია, დეცენტრალიზაცია, მისწრაფება მეტი დამოუკიდებლობისაკენ, სეცესიონიზმი.
 

<<1>> <<2>>

Copyright © 2008 Grigol Robakidze University
Created by Gr.Robakidze University Design Group